Sophie'nin Seçimi

Kitap Adı: Sophie'nin Seçimi
Kitap Yazarı: William Styron

Çeviri: Kerem Sanatel

Yayınevi: Doğan Kitap

Kitap Sayfa Sayısı: 732

Basım Tarihi: 2019

 Hayatınızda hiç dönüm noktası olabilecek seçimler yapmak zorunda kaldınız mı? Peki, sonrasında "Diğer seçeneği tercih etseydiniz, neler farklı olurdu?" hiç düşündünüz mü? İşte, bu kitap; gerek anlatımı gerekse tarih ve psikolojiyi harmanlaması ile gerçeğin çirkin tarafını yüzünüze vurabilen ender eserlerden biri. Öyle bir an geliyor ve anlıyorsunuz ki insanlık tarihindeki en büyük felaketlere öylece arkanızı dönüp gidemiyorsunuz. Bunu özellikle belirtmemin sebebi kitapta 2. Dünya Savaşı ve Nazi gerçeğinin tüm çıplaklığıyla gözler önüne serilmesi... Tarih o kadar büyük acılara sahne olmuşken siz, hiç bir şey yaşanmamış gibi davranamıyorsunuz. Okuduğunuz her satırda görmediğiniz ama kitaplardan gayet iyi bildiğiniz savaşın, en merhametsiz anlarına şahitlik ediyorsunuz.

Kitabın baş karakterlerden biri Sophie. Kitaba adını veren Polonyalı bir kadın. Bu geçmiş yolculuğa kendisi ile beraber çıkıyoruz. Tabi ki yalnız değiliz. Sevgilisi Nathan ve en yakın arkadaşları Stingo'da bu yolculukta bizlere eşlik ediyor. Kitaptaki sürükleyici hikayeyi, 22 yaşında yazar olmak isteyen Stingo'nun anlatımından dinliyoruz. Zaten tüm olaylarda Stingo'nun, bir pansiyona yerleşerek Sophie ve Nathan ile arkadaş olmasıyla başlıyor. Bu enteresan arkadaşlık, kişilerin travmalarını da bir bir ortaya çıkartıyor. Sophie'nin 2. Dünya Savaş'ının etkisini üzerinden atamaması ve Nathan'ın kişilik bozukluğu ile inişli çıkışlı bir hikaye örüntüsünün içine dalıyoruz. 

Kitap ilerledikçe belli bir kırılma noktasından sonra tüm karakterlerin akıl sağlığından endişe etmeye başlıyorsunuz. Doğru ve yanlış birbirine karışıyor. Savaşın arkasında bıraktığı insanların travmalarını kavramaya başlıyorsunuz. Hatta kitabı okuyacaksanız, psikolojinizin sağlam olduğu bir dönemde okumanızda fayda olacaktır. Yoksa kitaptaki gerçeklik ile sınırlarda gezinmenin depresif etkisi sizi de içine çekebilir.

Olumlu Notlar:

1) Yazar, savaş ve Nazi ortamını dramaya kaçmayan tüm gerçekçiliği ile anlatmayı başarmıştır. Tabiri caizse, tarih bilginiz cilalanacak.

2) Tarih ve psikolojinin harmanlanarak kullanılması kitabı bir üst seviyeye taşımış. Psikoloji adına kitap sağlam gözlemlere ve doğru teorik bilgilere oturtulmuş.

3) Madame Bovary ve Lady Chatterley'in aşığı kitaplarına yaptığı göndermeyi (iki kitabı da okuduysanız) tüm duygu yoğunluğu ile özümseyerek kavrıyorsunuz. 

Olumsuz Notlar:

1) Kitap ile ilgili yapılan en sık eleştirilerden ikisi: cinsellik ve argo sözcük kullanımı. Bu konularda hassasiyetiniz varsa, kitabı okumamanızı tavsiye ederim; çünkü, bu iki özellik kitabın baştan sonuna kadar her yerine serpilmiş durumda. Atlama şansınız pek yok.

2) Kitap sizi hikayenin içine çektiğinden ruhunuzu derinden sarsmakta. Bir anlamda eziyetin en sarsıcı hali bu kitap ile vücut bulmuş oluyor. Bu sebeple kitaptan sonra okuduğunuz tüm zalimlikleri kafanızdan atmanız zaman alabilir. 

Akılda Kalanlar:

1) Auschwitz Kampı

2) Pembe Köşk

3) Güney Amerika

4) Paranoid Şizofreni

5) Polonya

Alıntılar:

* Aklı durmuş Sophie'nin, düşünemez olmuş. Dizlerinin bağının çözüldüğünü hissetmiş "Seçim Yapamam! Seçemem!"

* Yeryüzünde hiçbir güç sırf ten rengi farklı diye bir halkı sefalete ve fakirliğe mahkum edemez.

* İyi bir kitap size çokça deneyim bırakır ve bittiğinde yorgun hissettirir, Çünkü okurken birden fazla hayat yaşarsınız.

* Ne mızmız insanlar, ufacık yaralarının...kabuklarını tırnaklıyorlar.

* "Hayal ürünü kötülük" - yine Simone Weil'den alıntılıyorum. -romantik ve renklidir, oysa gerçek kötülük karanlıktır, yavan, anlamsız, boğucu.

* ...Ölüm hayatın sanrısı olsa gerek ki, paganlar bile şüpheyle karşılar, acaba yaşamakla ölmek bir midir diye...

Nietzsche Biyografi

Kitap Adı: Nietzsche

Kitap Yazarı: Julian Young

Çeviri: Bülent O Doğan
Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Kitap Sayfa Sayısı: 933

Basım Tarihi: 2010

Nietzsche'nin kitaplığımdaki yeri farklıdır. Bana göre; bu filozofun düşünceleri ve kitapları bir şekilde kılıf değiştirip bulunduğu zaman dilimine uyum sağlıyor. Bende kitapların bu özelliğinden yararlanarak dönem dönem hepsini tekrar okurum. Fakat yakın zamanda okuduğum biyografisi ile sanki yapbozun farkında olmadığım eksik bir parçası tamamlandı. Keşke eserlerini okumadan önce biyografisi ile başlasaydım diye kendi kendime hayıflandım. Bu sebeple eğer ki eserlerini daha önce okumadıysanız, sizlere tavsiyem mutlaka öncelikle biyografiyi okumanızdır.

Biyografiyi okurken sanki Nietzsche'nin yanında olduğunuz izlenimine kapılıyorsunuz. Öyle ki yaşadığı duygusal travmalara, platonik aşklara, hastalıklara ve daha nice olaya onun arkadaşıymışsınız gibi birebir şahit oluyorsunuz. Yaşadığı her olay sonrasında ise, ortaya çıkan eserlerdeki etkiyi daha iyi kavrayabiliyorsunuz. Hangi kitabın, hangi olaydan sonra nasıl bir psikoloji ile yazıldığını bilmekse insana inanılmaz bir idrak yeteneği kazandırıyor. Nietzsche kitabı ile ilgili yorumları özet olarak toparlamak gerekirse olumlu / olumsuz notlar, akılda kalanlar ve alıntılar olarak dörde ayırabilirim.

Olumlu Notlar:

1) Nietzsche'nin bugünkü ününe ulaşması elbette ki tesadüf değildi. İşin mutfağında durmadan çalışan bir adamın profili yatmaktaydı. Kitap bu yönden ilgili noktaları çok başarılı bir şekilde öne çıkarabilmiş.

2) Nietzsche kimileri tarafından dengesiz ya da akıl hastası olarak nitelendirilse de aslında ciddi sağlık problemleri ile baş etmeye çalışıyordu. Kitapta ilgili bu bölümleri okuduğunuzda verdiği mücadelenin çok da kolay olmadığını anlıyorsunuz. 

3) Nietzsche çağının çok ötesinde olsa da zamanının köhne düşünceleri yüzünden devamlı kendini savunmak zorunda bırakılmıştır. Bu sebeple özel yaşantısında da çoğu zaman hakkında yanlış dedikodular çıkarılmıştı. Kitabın bu söylentileri cevaplaması ile belki Nietzsche'nin ruhu bir nebze de olsa huzura kavuşmuştur diye düşünüyorum.

4) Bülent O Doğan'ın mükemmel çevirisi ile ne kadar çok terim yer alsa da kitap su gibi akıp gidiyor.

Olumsuz Notlar:

1) Kitaptaki bazı bölümlerde kopuşlar yaşayabilirsiniz. Özellikle Nietzsche'nin hayatında dönüm noktası olan bazı isimleri hiç tanımıyorsanız. Örneğin: Arthur Schopenhauer, Wagner vb.

2) Kitapta ara bir sayfada filozofun yaşamına dair toplu resimler bulunmaktadır. Bu resimlerin ayrı bir yerde değil de ilgili her bölümün kendi içinde olmasını yeğlerdim. Kitap içinde ileri geri gitmek zaman zaman odak noktasının dağılmasına sebep oluyor.

Akılda Kalanlar:

1) "Da Capo!" ( Bir daha! Bir daha! Tekrar en baştan!)

2) "Tanrı Öldü"

3) "Güç İstenci"

4) "Üstinsan"

5) "Bengidönüş"

6)  "Amor Fati" (Kaderini Sev)

Alıntılar:

* "Nietzsche'ye göre, ruh sağlığı gayet yerinde olan bir insan geriye bakıp bütün hayatını gözden geçirdikten sonra çoşkuyla ayağa kalkıp "oyunun ve performansın tamamına" "Da Copa! - Bir daha! Bir daha! Tekrar en baştan!-" diye haykırabilmeliydi." 

* "Dostunda en büyük düşmanını bulmalısın"

* "Hayatının "kahramanının" kim olacağına karar vermek için kendini tüm olaylardan uzaklaştırmalı "kendini sahneye koyma" sanatını öğrenmeli, kendi hayat hikayesine karar vermelidir."

* "İnsan anlatmaya karar verdiği hayattan, olmaya karar verdiği kişiden hoşlanmalıdır."

* "İnsan özgürlüğün tadına varmak için kısıtlanmayı yaşamış olmalıdır."

* "Hiçbir şey her şey demektir. Güçlenmek istiyorsan, önce köklerini hiçliğin derinlerine gömmeli ve en yalnız yalnızlığında yüz yüze gelmeyi öğrenmelisin."

* "Eskilerin de bildiği gibi, “Homo homini lupus”, “insan insanın kurdudur”."

* "İnsan köleler istiyorsa onları efendi gibi eğitmek aptalcadır."

* "Tüm iyi şeyler bir zamanlar kötü şeylerdi."

* "Kişi yaşama ilişkin nedenine sahipse, bunun nasıl olduğuyla pek de ilgilenmez."